• Email: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.
  • Tel: (+992 37) 224-57-37 | (+992 37) 224-57-67

А.  АБДУМАННОНОВ

Аз  ибтидои  солҳои  60  то сар  задани  воқеаҳои  нохуши  аввали  солҳои 90-и қарни гузашта ҳар  рўзи  корӣ пас  аз  нисфи рўз мўйсафеди  резапайкаре  бо қомати  андак  хамида, бар  сар  тоқии  чустии сабзинаранг  оҳиста-оҳиста  қадамзанон ба Институти забон  ва  адабиёти ба  номи  Рўдакии Академияи  илмҳои Тоҷикистон меомад.

Дар  ошёнаи  дуюми  Институт назди тирезаи  паҳлуи  маҷлисгоҳ  тақрибан  ҳамеша  ўро  ҷавонони  пажўҳишгоҳ,  аспирантону  унвонҷўён аз  донишгоҳҳо,  адибони  навқалам  мунтазир  мешуданд. ў баъди  баромадан  ба нафақа  дар  Институт утоқи  корӣ  надошт, маслиҳатҳову  сўҳбатҳояш  аксаран дар  ҳамон  роҳрави  назди  маҷлисгоҳ  сурат  мегирифтанд. Гоҳ-гоҳ  ба  коргоҳи  муаллим  Муҳаммадҷон  Шакурӣ,  дафтари  кории  Хуршеда  Отахонова  ва шуъбаи  луѓат медаромад. Зиёд  наменишаст,  аз  музоҳим  шудан  метарсид. Дўст  медошт, ки дар  ҳалқаи  ҷавонон  бошад. Мо  ҳам ўро  "молодой  человек" мегуфтем, хушаш  меомад. Суҳбатҳояш  асосан  аз  хусуси  навиштаҳои  ҷавонон ҷараён  меёфт.  Бештар  таъриф  мекард. Эродҳояшро ниҳоят  нарм  ва  бо  эҳтиёт  мегуфт. Хотироташро  дар  бораи  устодон Айнӣ  ва Лоҳутӣ,  Пайрав, Раҳимӣ, Суҳайлӣ бо  шавқ  ҳикоят  мекард. Ёд  надорам, ки  боре  ҳам  сухани  касеро  бурида  ё  заррае  тасаллути  илму  дониши  худро  бар  ҷавонон зоҳир  карда бошад. Дар  мусоҳиба такаллуф  надошт, суханашро  ошкоро  мегуфт. Нарм  мегуфт,  ба  иззати   нафси  касе  намерасид. Номусу  шарафи  инсонро  болотар  аз  ҳар  арзиш  медонист.

           Аз  шарофати  инсон лоф мезанад воиз,

        Гў: "Биё ба  ин  бозор, нархи одам  арзон  шуд".

Ин  байтро, ки  аз як  қасидаи  ҳолияи  ўст,  дар  охирҳои  умр  зиёд такрор мекард. Онро  дар  "маҳбаси  сангин" - и  шаҳри  Тошканд гуфтааст. Ҳикоят  мекард, ки  маҳбусонро  ҳар  рўз  ба  муддати  ду  соат  ба  саҳни  маҳбас  барои гардиш  мебароварданд. Ҳангоми  яке  аз  чунин  гардишҳо  гўяндаи  радио суханони  машҳури  Максим  Горкийро   дар  бораи  шарафмандии  инсон  қироат  мекардааст. Байти  мазкур  ифодаи  аламомези  ҳолати рўҳии ҳамон  лаҳза  аст...

Оре, устоди  зиндаёд  Раҳим  Ҳошим  14  соли  умри  пурбаракаташро дар  маҳбасҳо (аз  соли  1938  то 1947  ва  аз  соли  1949  то 1953) сипарӣ намуда буд. Беҳтарин солҳои  умрашро. Вале  аз он  солҳо  ёд  карданро  дўст  намедошт. Аз  рўзгор наменолид. Зиндадилу  равшанзамир буд. Заҳмат мекашид. Маҳсули  заҳматҳои  40 соли охири  умраш  ўро   дар  муҳити  илму  адаби  Тоҷикистон  соҳиби  иззату  манзалати хоса  гардонид.

Дар  суҳбатҳои  хоса   гоҳ-гоҳ  аз таърихи  гирифтори  маҳбас  шуданаш нақлҳое  мекард, ки дар   онҳо фоҷеа  ранги  мазҳакаро   касб  менамуд.  Он нақлҳо  боиси  малоли  хотири  мусоҳиб  намешуданд,  ба  шарофати  табъи  баланду зарофати  камназири  устод  касро  хушҳол  гардонад  ҳам,   ба  ҳар  ҳол  ѓуборе  ба  оинаи  дил менишонд. Масалан,  ҳикоят  мекард, ки  "ҳангоми  дафъаи  аввал  ба  ҳабс   гирифта шуданам  як  муфаттиши  тоторасли НКВД (Комиссариати   халқии   корҳои   дохилӣ - А. А.) маҷбурам  мекард иқрор   шавам,  ки  ҷосуси  Инглистон ҳастам. Ман  аз  бетаҷрибагӣ  пофишорӣ  мекардам,  ки  ҳеҷ  гуна  ҷосус   нестам. Ва  ў  маро  чунон  мезад, ки  гурдаҳоям қариб  аз  кор  монда,  пешобам  хунолуд  шуда буд. Ниҳоят   ба  даҳ  соли  маҳрумӣ  аз   озодӣ  ҳукм  гирифтам... Дафъаи дувум, ки ба  ҳабс   гирифтанд,  аллакай   соҳибтаҷриба  будам,  фавран иқрор шудам, ки  ҷосуси  Эронам. Пурсиданд, ки чӣ  кор бояд  мекардам. Гуфтам, ки мебоист пули  Чулпонаторо  метаркондам.  Он  як  пули  чўбини аробагузар  буд. Пурсиданд, ки  моддаи таркандаро  аз  куҷо мегирифтам. Гуфтам, ки   шумо   маро рўзи  шанбе  ҳабс  кардед,  дирўз,  яъне  рўзи якшанбе, ман  бояд   назди   дарвозаи  асосии  бозори  Самарқанд  бар  сар  кепӣ ва  дар  дасти  чап  рўзнома меистодам ва  нафаре   ба  ман  моддаи  тарканда  мебоист  медод... Бо  ҳамин ҷони  ман  халос  шуд  ва  суд  боз  ба   даҳ  соли  дигар маҳкумам  кард. Соли  1953 Сталин  мурду  мо  афв  шудем..."

Раҳим  Ҳошим  5  октябри  соли  1908 дар  Самарқанд дар  оилаи  Муҳаммад оқои Ҳошимӣ  ба  дунё  омада,  аввал  дар  мактаби  ҷадиди  маорифпарвари  номӣ  Абдулқодири  Шакурӣ ,  сипас  дар  мактаби нави шўроӣ, ки дар  он  устод Садриддин Айнӣ дарс   медод,  таълим  гирифтааст. Баъдҳо,  ба  муносибати  100-солагии  устод Айнӣ Раҳим  Ҳошим  он  мактабро  ба  ёд  оварда  навишта  буд: "Дар  ин ҷо  ба  муаллиме  дучор  омадам, ки  роҳи кор  ва  мавқеи  ҷамъиятии  ояндаи  маро муайян  кард,  дар  дилам  оташи  шавқи  аҳли  қалам  шудан,  нависанда  шуданро  афрўхт ва дар  тамоми  зиндагии   ояндаам  то  имрўз  ба  ман  муаллим  ва  раҳнамо гардид".

Воқеан  ў то  охири  умр   дар  суҳбатҳо  ва  навиштаҳояш шогирди  содиқи  устод Айнӣ  буданашро  таъкид  мекард ва  пайваста   ба бузургии   инсонӣ  ва  фарҳангию  ҷамъиятии  шахсият  ва  мероси  устод  аҳсану  офарин  мехонд. Инро   ҳар  кас  аз  китобҳои  "Сухан  аз  устодон ва  дўстон" ва  "Солҳо   дар  саҳифаҳо"-и  муаллими  зиндаёди  мо  метавонад  эҳсос  бикунад. Дар  мусоҳибаву  мубоҳисаҳо, Худо  накарда,   касе  нисбат   ба  асар  ё  шахсияти  устод  Айнӣ  андак  беэътиноӣ зоҳир  мекард, Раҳим  Ҳошим  сахт меранҷид,  озурда  мешуд,  фавран  ва  ё  пайту  маврид ёфта,  ҳатман ҷавоби  шоиста  медод. Дар  бораи  меҳмоннавозӣ,  дастархондорӣ,  посдории  хотир аз  ҷониби устод  Айнӣ аз  Раҳим  Ҳошим  ҳикоятҳое шунидаам, ки  дар мавриди  муносибтаре рўи  қоѓаз хоҳам  овард. Ҳоло  мехоҳам  лаҳзаеро  аз  хотирпосдории  устод  Айнӣ, ки  аз  муаллим Раҳим  Ҳошим шунидаам,  ҳикоят кунам. Ҳангоми  бори  дувум ҳабс  шудани  Раҳим  Ҳошим  ҳамсари  ў Фаина  Борисовна  дар  китобхонаи  Донишгоҳи  Самарқанд  кор  мекардааст. Муносибати   роҳбарияти   донишгоҳ ба  ў (ҳамсари  "душмани  халқ"!) таѓйир  ёфта,   ба  гўши  домулло  Айнӣ  миш-миши  эҳтимолияти  аз  кор  сабукдўш  шудани ҳамсари  Раҳим  Ҳошим  расидааст. Он  замон  устод  Айнӣ  аз ҷониби  Ҳукумати  Тоҷикистон ба  шарофати  аллома  Бобоҷон Ѓафуров  мавриди  меҳрубониву  ѓамхории  хоса  қарор   гирифта,  мошини  хизматии  сабукрав низ  доштааст.  Ҳамон  рўзҳо  дар  донишгоҳ  ҷаласаи  тантанавие  баргузор  мегардаду  устод  Айнӣ ба он  ба  сифати  меҳмони  ифтихорӣ даъват   мешавад. ў аз ҷои нишасти  раёсат  мебинад, ки  дар  толор  Фаина  Борисовна  бо  духтарчааш  ҳузур  доранд. Баъди ҷаласа  роҳбарияти  донишгоҳ   устод  Айниро  то  берун  мегуселонад. Устод  барои  савор  шудан   ба  мошин   саросема  нашуда,  аз  ину  он  суҳбат   карда,   ноаён баромадани  Фаина Борисовнаву   духтарашро интизор  мешавад. Вақте ки  мебароянд,  бо  онҳо  хеле  гарм   салому  ҳолпурсӣ  мекунад ва  ронандаашро   даъват  карда мегўяд, ки  "Фаинаву  духтарашро  ба  хонаашон  бурда  расону   зуд    биё". Ҳамин  муносибати  устод  Айнӣ  кофӣ  буд, ки  Фаина Борисовна  дар  ҷои  кораш  монд ва рўзгори  худу  фарзандонашро  таъмин   намуд.

Дилбастагии   Раҳим Ҳошим  ба  шахсияти  инсонӣ  ва адабиву   илмии  устод  Айнӣ  ба  андозае  буд, ки  ҳангоми  тарҷума  аз  забони  ўзбекӣ ва ба  нашр  омода кардани  китоби  "Таърихи  инқилоби Бухоро"  мекўшид тамоми  нозукиҳои  навиштори  устодро  риоят   намояд ва  агар  кас  надонад, ки  матни  ин  китоб  тарҷума  аст,   гумон  мекунад,  ки   худи  С. Айнӣ  онро  ба  забони  тоҷикӣ  навиштааст.  Бо  хоҳиши  устод  Раҳим Ҳошим,  ки  навиштан ба  хатти  форсӣ  барояш осонтар  аз навиштан ба  кириллӣ  буд,  ман матни  ин  китобро  аз  хатти  форсӣ ба кириллӣ   баргардонида,  нусхаи  тасҳеҳии  онро  низ  хонда  будам. Дар  баъзе мавридҳо  пешниҳод мекардам, ки  ҷумлаеро  дар  таҳрири  дигар нависем ва  ё  таъбиреро  иваз  бикунем,  лекин  устод  розӣ  намешуд ва  бо  далел  исрор  мекард, ки  агар   чунин   шавад,  ба  манзари  услуби  Айнӣ  бегонагӣ роҳ  меёбад.

       Раҳим  Ҳошим   то охирин  лаҳзаҳои  ҳаёташ  меҳри  дўстиву   бародариро  бо  шоири   шаҳири тоҷик  Пайрав  Сулаймонӣ  пос  медошт. Эссеҳои "Ёдат  ба  хайр, Пайрав", "Гуфтор  аз  аҳвол ва  ашъори  Пайрав",  мақолаҳои  ҷудогонаи  Раҳим  Ҳошим  оид ба  шахсияти  адабӣ  ва  инсонии  Пайрав  гувоҳи  ин  садоқати  беандозаи  дўстиву  бародарӣ  мебошанд. Дар  мақолаи  "Суҳбат  бо  рафиқони  ҷавонам" ў аз  як мусоҳибааш  бо  Пайрав  чунин  ёдовар  мешавад:

"Боре дар  аснои   суҳбат  шўхикунон  ба  Пайрав  гуфтам:

- Биё,  ҳунари  шоириатро  ба  ман  ёд   деҳ,  то ки  ҳар  шаб  сад, дусад  мисраъ  шеър  сохта,   онҳоро  дар  се-чор ҷой  чоп  кунонда,  мадади  маош  кунам.

Пайрав  хеле  ҷиддӣ  гуфт:

- Ту  ҳунари  шоир  шудан  надорӣ, ҳамон тилмочиатро (тарҷумониатро - А.А.)  кардан  гир!  Барои  як  дараҷа  дуруст  шеър  гуфта  тавонистан,  ба  ѓайр  аз  чизҳои  дигар,  камаш  ду-се   ҳазор  мисраъ  шеър  аз  ёд  донистан   шарт  аст,  ҳол  он  ки  ту  ақаллан  дусад  мисраъ ҳам   шеър  дар  ёд  надорӣ...

Аз  шоироне, ки  ман  мешинохтам,  дар  шеърдонӣ  касеро  намедонам, ки  ба  Пайрав  баробар  шуда  метавониста  бошад..."

Дар  ин пора, ки ёде  аз  Пайрав  аст,  ҳадаф  талқини  нозуку  бидуни  малоли  хотири  ҷавонон  ба  ҳар чи  бештар  аз  ёд  кардани  шеър  ва ба  ин  васила  таҳрики  онҳо ба  дарки  мусиқиву  оҳанги  арўз,  таносуби  сухан,  қоидаҳои радифу  қофия  ва  дигар  назокатҳои  шеъри тоҷикӣ  мебошад, ки  бе  аз  ёд  кардани  шеъри  бисёр  ва  ҳосил  кардани  малака  даст  нахоҳад  дод.

                       2

Фаъолияти  адабиву  илмии  устод  Раҳим  Ҳошим  хеле  бисёрпаҳлу,  гуногунсоҳа  ва  домандор  аст.  Дар  се  шумораи  нашршудаи  маҷаллаи "Болалар  юлдоши" ("Ҳамсафари  кўдакон"),  ки  соли 1919  бо  ташаббуси  устод  Айнӣ  дар  Самарқанд  сурат  гирифта  буд,  ду  мақолаи  Раҳими  11-сола  ба табъ  расидааст: "Хотираи  саёҳат" ва "Айёми таътил". Соли  1924  дар  рўзномаҳои  "Зарафшон" ва  "Овози тоҷики камбаѓал" 19  мақолаи  Раҳими  16-сола  чоп  шудааст, ки  баъзе  аз  онҳо  мавзўъҳои  хеле  ҷиддии  он  замонро  фаро  гирифтаанд:  "Ташкилоти  деҳқонон  барои  чист?", "Дар  бораи  қарз  додан  ба  деҳқонон", "Дар  бораи  анҷуманҳои  советӣ ва  масъалаҳои  маориф", "Дар  бораи  тақсими  ҳудудҳои  Осиёи  Миёна"  ва  ѓайра. Баъдан  дар  солҳои  1925-26 мавзўъҳои  мақолоти Раҳими  наврас  боз  ҳам  ҷиддитар  мешаванд,  масалан, "Доҳии  бузург  ва  занҳо",  "Фитнаи  англисҳо  дар  Шарқ", "Барои  беҳбудии  маорифи  деҳот" ва  амсоли инҳо.

Аз  соли  1927  Раҳим  Ҳошим   ба  сифати  котиби  масъули  маҷаллаи "Раҳбари   дониш"   пурра ба  кори  адабиёт  ва  маориф  камар  мебандад. Рўи  муқоваи  китобҳои "Ҷаҳони  нав" (1928), "Алифбои  нав  барои мактабҳои  савод" (1929), "Китоби  қироат  барои   камсаводон" (1930),  "Соли  дуюм" (1930), "Соли  сеюм" (1930),  "Сохтмони  нав" (1930), "Роҳи  нав" (1931), "5  дар  4" (бо  ҳамроҳии  С.Айнӣ,  Пайрав, Лубентсов, с.1931)  номи  Раҳим  Ҳошим  ё ба  сифати  муаллиф  ва  ё  ба  сифати  мураттиб сабт  шудааст. Маводди  китобҳои  дарсии  Раҳим Ҳошим  барои  хонандагони  солҳои  20 ва 30-и  қарни  20-ум воқеан  дарҳои ҷаҳони  навро  боз  менамуд.

Фаъолияти тарҷумонии  устод  Раҳим  Ҳошим  низ  аз  кор  дар  сари  китобҳои  дарсӣ  ибтидо гирифтааст. Соли  1930  ў  ҳамроҳи  Граматович  ва Дмитриевский  китоби "Учебник  таджикского  языка для  русских служащих в  госаппарате Тадж. ССР" - ро нашр  кард, ки   барои  тоҷикиомўзони  калонсол  пешбинӣ  шуда,  дар  ҳаҷми  25  саҳифа  луѓате  ҳам дошт. Шояд  ин  аввалин   таҷрибаи   луѓатсозии  русӣ-тоҷикӣ бошад. Тарҷумаи  китоби "Физика"-и Е. Н. Горичкинро  низ  Раҳим  Ҳошим  соли  1933 бо  замимаи  луѓати  истилоҳот  анҷом  додааст.  ў  луѓатро  хеле  амиқу  аниқ  медонист ва  баъдҳо   дар  таҳрири   нашри  якуми  китоби  пурарзиши "Фарҳанги   забони тоҷикӣ" ( дар 2  ҷилд) саҳми  шоиста  гузошт.  Бисёр  нависандагони  хориҷӣ,  аз  қабили  Радишев,  Лермонтов,  Гертсен, Л. Толстой, М. Горкий, М. Шолохов,  А. Фадеев, Н. Короленко, В. Ян, Марк  Твен, Д. Дефо, Лу Син,  Сабоҳиддин Алӣ  маҳз  тавассути  тарҷумаҳои  Раҳим  Ҳошим  ба  дили  хонандаи  тоҷик  роҳ  ёфтаанд.

Аз ҷумла  қаринаҳои  тоҷикии  "Модар", "Дар қаър", "Душманон" - и М. Горкий,  "Мтсири" - и  М. Ю. Лермонтов, "Анна  Каренина" - и Л. Н. Толстой, "Шоҳзода  ва  гадо" - и  Марк  Твен, "Рўбоҳ  ва  ангур" - и  Г. Фигейредо,  "Чаманоро" - и Рашод  Нурӣ,  ки  ба  қалами Раҳим  Ҳошим  мансубанд,  ба  хазинаи тиллоии  тарҷумаи  бадеии тоҷикӣ   дохил  шудаанд.  Бидуни  ҳеҷ  шак  метавон  ўро яке  аз  поягузорони  тарҷумаи  бадеӣ  дар  адабиёти нави  тоҷик  номид. Пайваста  бо  кори  тарҷумонӣ  ў  дар  бораи  мероси  адабии  А. П. Чехов,  М. Горкий, В. Ян, М. Ф. Охундов, С.Тоҳирзода, Ш.Руставели, М. Воқиф, М. Шолохов, Лу  Син,  Маликушшуаро Баҳор, Саид Нафисӣ, инчунин  оид  ва  робитаҳои  адабии  халқҳои  тоҷику  рус,  тоҷику  ўзбек,  тоҷику  озарбойҷон,  тоҷику  гурҷӣ мақолаву   очеркҳои  илмии пурарзиш  навишта,  дар омўзиши  роҳҳои   қаробати  ин  адабиётҳо  саҳми  арзанда  гузоштааст.

Раҳим  Ҳошим  барои  насли  мо  таҷассуми  зиндаи  таърихи  адабиёту  фарҳанги  нави  тоҷик  буд. Шогирди  устод  Айнӣ,  ҳамкори  устод  Лоҳутӣ,  дўсти  Пайраву  Деҳотӣ,  ҳамқадами  Турсунзодаву Боқӣ  буд ў ва  оид ба  ҳар  кадоми  онҳо  дар  китобҳои "Сухан  аз  устодон ва  дўстон" (1971) ва "Солҳо  дар  саҳифаҳо" (1988) фаслҳову  мақолаҳои  ҷолиб  дорад. Раҳим  Ҳошим  оид ба  эҷодиёт ва  фаъолияти  гуногунсоҳаи  устод  Айнӣ рисолаи "Пире, ки  ҷавон  шудааст" (1973) ва  ҳамроҳи  Радий Фиш оид ба  ҳаёт,  шахсияти  адабиву  илмӣ ва  ҷамъиятии   устод  Айнӣ  китоби "Бо чашми  виҷдон" (1978) - ро  таълиф  карда,  дар  соҳаи   айнишиносии  илми  адабиётшиносии  тоҷик   саҳми  шоиста гузоштааст.  Ҳар  маслиҳате, ки  ў  ба  сифати  узви  ҳайати  таҳририяи "Таърихи  адабиёти  советии  тоҷик. Инкишофи  жанрҳо" (дар  6  ҷилд)  ба  муаллифони  ҷилдҳо  медод,  арзиши  чандин  китобро  дошт.

Устод  Раҳим  Ҳошим   сухандони  камназир  буд,  шеъри  классиконро  наѓз медонист. Суханрониаш   лаззату  таъсири   махсусе  дошт,  маънӣ амиқ,  лаҳн латиф ва  оҳанги   гуфтораш  самимӣ  буд. Ба  қавли  муаллим  Муҳаммадҷон  Шакурӣ, устод  Сотим  Улуѓзода  дар  суҳбате  гуфта  будааст, ки  ў  аз  ҷумлаи  зиёиёни  тоҷик се  тан   нотиқи  забардастро  медонистааст: Абдуррауфи Фитрат, Аббос  Алиев  ва  Раҳим  Ҳошим...

Худи  устод ба  масъалаи  сухандонӣ,  фасеҳ  навиштану возеҳ  гуфтани  сухан ва риояти  меъёрҳои  забони  адабӣ  дар  гуфтору  навиштор пайваста  таваҷҷуҳ  зоҳир  мекард, дар  ин  мавзўъ  мақолаҳои тунду  тез  менавишт. Аз  ҷумла  дар  мақолаи "Сухандонӣ  ва  суханронӣ" (1961) оид ба  нутқи  касоне, ки  аз тариқи  радиову  телевизион  суҳбат  мекунанд, ибрози  чунин  андеша  карда буд, ки  имрўз,  баъди  мурури  ним  аср,  низ  аҳаммияташро  гум  накардааст: "Аз  байни  инҳо  фақат касоне  диққати шунавандагонро  ба  худ  ҷалб  карда,  онҳоро  ба  ҳалқаи таъсири   суханони  худ гирифта  метавонанд, ки  суханро  равон,  бо  якдигар  вобаста,  мантиқӣ,  қаноатбахш ва  бо риояти  комили қоидаҳои  забон  мегуфта  бошанд,  ба гап  ҷон   дароранд". Мудом  таъкид  мекард, ки  "барои  дуруст  сухан гуфта ва  навишта  тавонистан  шарти  аввал  босавод  будан  аст...  Маданияти  забон маданияти  фикрро  нишон  медиҳад. Барои   дуруст  ва  зебо  гап  зада  тавонистан,  пеш  аз  ҳама,  дуруст  ва  мантиқӣ  фикр  карда  тавонистан  шарт  аст". Дар  ҳамин  мақола тавассути  феъли "сохтан" тартиб  додани  феълҳои  мураккабро,  аз  қабили "табассум  сохтан", "гўш  сохтан",  "гиря  сохтан", "такрор сохтан", " парвоз  сохтан", "касб  сохтан" бо  овардани  мисолҳои  мушаххас  мавриди  мазаммат ва  масхара  қарор  дода  буд. Ин гуна "масхарасозиҳо"  имрўз  дар  гуфтору  навиштори  аҳли  матбуот  на  кам,  балки  бештар  ва  масхарабобтар  шудаанд, ки  "вайрон  сохтан", "хароб  сохтан", "кам  сохтан" ва  ѓайра аз  ҳамин  ҷумлаанд.

Устод  Раҳим  Ҳошим  инсони  хеле  шикастанафс  ва  фурўтан  буд. Ҳангоми  мураттаб ва   ба  чоп  омода  кардани  "Солҳо дар  саҳифаҳо" чашмонашро  ҷарроҳӣ  карда буданд,  биноан  баъди  чопи  мошинка  хондан, тасҳеҳу  таҳрири ин  китобро  ба  уҳдаи  камина  вогузошт. Ман  бо  дилу  ҷон  ин  корро  анҷом  додаму  устод  китобро ба  нашриёти "Адиб" супурд. Баъди  чанд  вақт устод  нусхаи  хабарии (сигналии) китобро ба дафтари  кориам ( он  вақт  муовини  директори Институти  забон  ва  адабиёти ба  номи  Рўдакӣ  будам)  овард.  Чеҳрааш  гирифта  ва  димоѓаш  сўхта  буд. Сабаб  пурсидам,  гуфт:

- Ҳамаи  корро  шумо  кардеду  каси дигарро  аз  нашриёт  муҳаррир  таъйин  намудаанд...

- Ҳеҷ  гап  нест, устод,  муҳим  он  аст, ки  китоб  чоп  шавад,  мо қарзи  ҷўрагиро  адо  кардем (устод  маро "ҷўра"  мегуфт)...

- Не,  ин  тур намешавад,  шумо  як  пешгуфтор  менависед...

- Устод,  айб  аст, ки  ман  ба  китоби  Шумо  пешгуфтор  нависам,  ин  кори  нашуданист...

 - Нанависед,  ман  китобро  ба  чоп  намесупорам...

Дидам, ки  устод ҷиддан  тасмим  гирифтааст,  ноилоҷ  розӣ  шудаму  сарсухане ба  китоб  навиштам ва он  бо ҳамон  пешгуфтор  ба табъ  расид.

Устоди  зиндаёд  шахсияти  ниҳоят  зиндадил ва  равшанзамир  буд. Даҳҳо  латифаи аҷиб, зарофатгўйиҳои хушҳолкунандаи ў дар  хотири  мо  нақш  бастаанд. 

Фозили камназир, донишманди  асил,  адиб ва  олими  нуктасанҷ,  чеҳранигори  чирадаст,  пири  равшанзамир устод  Раҳим  Ҳошим  садсола шуд. Бале,  ў  садсола шуду  дар  дилу  хотири  мо,  шогирдон, бо  суханони  пурмаъно,  табассумҳои  малеҳ, хандаҳои  шавқангез,  суҳбатҳои  ширинаш  умри  ў идома  меёбад. Ва  чи  хуш  гуфтааст шоири  борикбинамон Бозор  Собир  дар  ҳаққи  ў:

То бувад  фарҳанги  тоҷик,

Номи  ў монад  муқаррар.

Не  дар  аввал, не дар  охир,

Чун  гуле   дар  байни  дафтар.

соли 2008.

СУРОҒА

  • (+992 37) 224-57-37 | (+992 37) 224-57-67
  • Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.
  • 734025, Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе. хиёбони Исмоили Сомонӣ 8
  • FAX (+992 37) 224-57-37

Copyright © 2017.  All rights Reserved